Zeytin ağaçlarında bitki su stresi indeksi

Abstract

Bu çalışmada, zeytin ağaçlarında bitki su stresi indeksinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Akdeniz Havzası'nda zeytin (Olea europaea L.) geleneksel ve eski bir üründür [1]. Son yıllarda, zeytin yetiştiriciliğinde sulama uygulamalarında ciddi bir artış görülmektedir. Zeytin yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli zeytin ve zeytinyağı elde etmek için tarımsal sulama stratejilerinin iyi belirlenmesi oldukça önemlidir. Tarımsal sulamanın amacı, bitkinin yaşamsal faaliyetlerinin sürdürülmesi yanı sıra verim, meyve ve yağ kalitesinin de arttırılmasıdır. Yapılan çalışmalar zeytinyağı miktar ve kalitesinin optimizasyonunun sulamanın çok iyi bir şekilde programlanması ile mümkün olduğunu ortaya koymuştur. Belirli bir düzeye kadar sulama suyu miktarında artış verimi arttırırken yine belirli bir düzeye kadar yaratılacak stresin de yağ kalitesini arttırdığı bilinmektedir [2]. Bu yüzden hassas bir sulama programlaması, su kullanımına yönelik iyi bir bitki fizyolojisi bilgisinin yanı sıra, bitki su stresinin izlenmesini de gerektirir. Son yıllarda, birçok araştırmacı tarafından zeytin ağaçlarında farklı sulama stratejilerinin ve modern teknolojilerin uygulanabilirliği konusunda önemli çalışmalar yapılmıştır [3]. Her hangi bir bitkinin ne zaman sulanması gerektiğini, ne toprak su içeriği ne de atmosferik sistem, bitkinin kendi içsel su durumu kadar doğru olarak belirtemez. Bu nedenle, bitkinin içsel su durumunu belirlemeye yönelik yöntemler sulama programlarının hazırlanmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Sulamanın programlanmasında yaygın olarak kullanılan bitki stres göstergeleri taç sıcaklığı, stoma iletkenliği, ksilem ve yaprak su potansiyeli gibi göstergelerdir [4]. Sulama zamanının belirlenmesinde yaygın olarak kullanılan bitki su stres indeksi (Crop Water Stress Index – CWSI) geliştirmiştir. Idso vd. (1981)'nın yaklaşımı, potansiyel hızda transpirasyon yapan bir bitki için, atmosferin buhar basıncı açığı (Vapor Pressure Deficit – VPD, kPa)'nın fonksiyonu olarak bitki tacı-hava sıcaklığı farkı (Canopy Temperature - Tc – Air Temperature - Ta, °C)'nın ölçülmesine dayanır. İyi sulanan ve potansiyel hızda transpirasyon yapan (stressiz) bitkiler için bu doğrusal ilişki, alt baz çizgisi olarak adlandırılır. Buhar basıncı açığından bağımsız, fakat hava sıcaklığına bağımlı olan bitki tacı-hava sıcaklığı farkının üst baz çizgisi ise transpirasyon yapmayan (maksimum su stresi altındaki) bitkilerden belirlenir. Elde edilen temel grafik yardımıyla, genellikle bitkilerin en çok streste olduğu güneş öğlesinden 1-2 saat sonra yapılan bitki tacı, kuru ve ıslak termometre sıcaklığı ölçümleri kullanılarak CWSI hesaplanabilir. CWSI değeri, stres düzeyine bağlı olarak CWSI = 0 (minimum stres) ve CWSI = 1 (maksimum stres) arasında değişir [5].